مقالات ژنتيك
  • ثبت نام
پنج شنبه, 30 مرداد 1393

هموفیلی

هموفیلی

هموفیلی عنوان گروهی از بیماری های ژنتیکی است که در آنها فرآیند های طبیعی انعقاد خون مختل شده و پس از بروز صدمات فیزیکی خونریزی های طولانی مدتی رخ می دهد.

دو نوع اصلی این بیماری شامل هموفیلی A ( نقص در فاکتور انعقادی VIII) و هموفیلی B (نقص در فاکتور انعقادی IX) می باشد که هر دوی آنها در دسته بیماری های وابسته به جنس قرار دارند. همانند سایر بیماری های وابسته به جنس هموفیلی نیز بیشتر در پسر ها دیده می شود و ندرتاً می توان دختران مبتلا به این بیماری را دید.

ژن مسبب بیماری های هموفیلی A و  B بر روی کروموزوم X قرار دارد، زنان دارای دو کروموزوم X و مردان یک کروموزوم X هستند به همین دلیل در مردان تنها یک نسخه از ژن های مربوط به این بیماری وجود دارد در حالیکه زنان دارای دو نسخه از آنها هستند. در نتیجه مردان در صورت بروز آسیب در تک ژن خود بیماری را نشان می دهند ولی برای ابتلای زنان به بیماری باید هر دو نسخه ژنی آنها آسیب ببیند به همین دلیل معمولاً زنان و دختران مبتلا به هموفیلی بسیار نادر هستند. این درحالیست که زنان می توانند ناقل بیماری باشند.

زنانی که تنها یکی از ژنهای آنان دچار جهش  و آسیب ژنتیکی شده باشد ناقل بیماری هستند و فرزندان پسر این زنان در معرض خطر ابتلا به هموفیلی قرار دارند. در بیماری هموفیلی سطح سرمی فاکتور های دخیل در انعقاد خون پایین می آیند در نتیجه زمانی که جراحتی روی می دهد فرایند های لازم برای انعقاد کامل نمی شوند و خونریزی  همچنان ادامه پیدا می کند.

انواع هموفیلی:

الف) هموفیلی A:

هموفیلی A یک بیماری وابسته به جنس مغلوب است و همانگونه که گفته شد با نقص در فاکتور انعقادی VIII مشخص می شود و منجر به خونریزی های طولانی مدت پس از بروز تروما، از کناره دندانها ویا در خلال جراحی می شود. سن تشخیص بیماری و تعداد دفعات خونریزی ارتباط مستقیمی با میزان فعالیت باقی مانده فاکتور VIII دارد. در فرم شدید (Sever ، فعالیت فاکتور VIII کمتر از 1% ) هموفیلی A خونریزی در ناحیه مفاصل و یا در عمق عضلات شایعترین علامت بیماری است که معمولاً در طول دو سال اول زندگی خود را نشان می دهند. این گروه از بیماران بدون دریافت درمان های پروفیلاکتیک در هر ماه دو تا پنج بار سابقه خونریزی خواهند داشت.

افراد مبتلا به نوع حدواسط بیماری (moderate ، فعالیت فاکتور VIII بین 1 تا 5%) هرگز سابقه خونریزی های خود به خودی را نخواهند داشت ولی با این وجود در اثر بروز تروما یا جراحی خوتریزی های طولانی را تجربه می کنند و معمولاً تا قبل از سن پنج یاشش سالگی شناسایی می شوند. فراوانی دوره های خونریزی در آنها بسیار متغییر است و در مواردی از یک بار در هر ماه تا یکبار در هر سال متفاوت است.

افرادی که به فرم خفیف (mild ، فعالیت فاکتور VIII بین 6 تا 35%) بیماری مبتلا هستند خونریزی خودبخودی ندارند و معمولاً بیماری آنها تا بزرگسالی ناشناحته باقی می ماند. این گونه افراد معمولاً در زمان کشیدن دندان و یا افتادن دندانهای شیری تجربه خونریزی های غیر طبیعی دارند و در صورتی که در طول زندگی نیاز به جراحی داشته باشند باید قبل و بعد از عمل تحت درمان با فاکتور VIII قرار بگیرند.

در تمامی بیماران احتمال خونریزی در دوره کودکی و بلوغ بیش از زمان های بزرگسالی است. همچنین حدود 10% از زنان ناقل بیماری نیز در معرض خطر افزایش یافته خونریزی قرار دارند. تشخیص این بیماری بر اساس مشاهده فعالیت کم و یا عدم فعالیت فاکتور VIII در حضور سطح نرمال فاکتور von Willebrand (VWF) انجام می شود. این بیماری که با فراوانی حدود 1 در 5000 پسر متولد شده بروز می کند در نتیجه نقص در ژن F8 ایحاد می شود و این ژن تنها عامل شناخته شده این بیماری به شمار می رود.

روش های مورد استفاده برای بررسی ژنتیکی

* یک واژگونی بزرگ که یکی از نقاط شکست آن درون اینترون 22 ژن F8 رخ می دهد عمده ترین جهشی است که در بیماران هموفیلی گزارش شده است. این جهش در حدود 45% از کل بیماران فرم شدید بیماری گزارش شده است. ولی در بیماران فرم حدواسط ویا خفیف دیده نمی شود.

* یک واژگونی بزرگ دیگر نیز در اینترون 1 ژن F8 رخ می دهد که مسئول بروز بیماری در 2 تا 3 درصد از بیماران فرم شدید است.

دو جهش فوق در مجموع نزدیک به نیمی از جهش های فرم شدید بیماری را تشکیل می دهند.

* حدود 50% از جهش های باقیمانده نیز شامل جهش های نقطه ای هستند که آنها را می توان توسط تعیین توالی مستقیم کل ژن به دست آورد.

* در کمتر از 5% از بیماران نیز عامل بروز بیماری جهش های حذف و مضاعف شدگی های بزرگ است که امروزه با استفاده از روش هایی همانند MLPA به راحتی قابل انجام هستند.

آزمایش شناسایی جهش های ژن F8 در آزمایشگاه ژنتیک پزشکی آتا قابل انجام می باشد.

ب) هموفیلی B

هموفیلی B نیز یک بیماری وابسته به جنس مغلوب است که با نقص فاکتور IX انعقادی مشخص می گردد. علائم اصلی این بیماری نیز همانند مورد قبل شامل خونریزی های طولانی پس از وقوع جراحت، کشیدن دندانها و یا در زمان جراحی است. شدت بیماری و زمان بروز علائم بستگی به میزان فعالیت باقی مانده فاکتور IX دارد.

در فرم شدید هموفیلی B خونریزی های خودبخودی در مفاصل و عضلات رخ می دهد، بیماری در این افراد در طی دو ساله اول زندگی مشاهده و شناسایی می گردد. در صورت عدم درمان های پیشگیرانه بیماران ممکن است بین دو تا پنج خونریزی خودبخودی در هر ماه را تجربه کنند.

افراد مبتلا به فرم متوسط یا Intermediate بیماری هرگز خونریزی های خودبخودی ندارند ولی به دنبال بروز آسیب ها و تروماهای مینور خونریزی های طولانی مدت را نشان می دهند و معمولاً تا قبل از سن پنج الی شش سالگی شناسایی می شوند. این گونه خونریزی ها در این بیماران به طور میانگین بین یک بار در ماه تا یک بار درسال دیده می شوند.

افراد مبتلا به فرم خفیف بیماری نیز هرگز خونریزی های خودبخودب را نشان نمی دهند و تنها ممکن است در زمان جراحی و یا کشیدن دندانها خونریزی های غیر طبیعی را نشان دهند. این افراد به طور میانگین بین یک بار در سال تا یک بار در هر ده سال خونریزی دارند و در اغلب موارد بیماری آنها تا سنین بالاتر شناسایی نمی شود.

در تمامی بیماران مبتلا به هموفیل B احتمال خونریزی در دوره کودکی و بلوغ بیش از زمان های بزرگسالی است. همچنین حدود 10% از زنان ناقل بیماری نیز در معرض خطر افزایش یافته خونریزی قرار دارند. تشخیص این بیماری بر اساس مشاهده فعالیت کم و یا عدم فعالیت فاکتور IX در حضور سطح نرمال فاکتور von Willebrand (VWF) انجام می شود. این بیماری که با فراوانی حدود 1 در 20000 پسر متولد شده بروز می کند در نتیجه نقص در ژن F9 ایحاد می شود و این ژن تنها عامل شناخته شده این بیماری به شمار می رود.

شناسایی جهش ها

برای شناسایی جهش ها و آسیب هابی ژنتیکی در این بیماری از روش تعیین توالی  مستقیم ژن F9 استفاده می شود که این آزمایش در آزمایشگاه ژنتیک پزشکی آتا قابل انجام می باشد.

مدیریت بیماری

بیماران هموفیل و خانواده های آنان باید تحت آموزش های لازم برای مقابله با بیماری قرار گیرند. برای بیماران مبتلا به فرم شدید هموفیلی A و B درمان های پیشگیرانه شامل 2 الی 3 بار تزریق فاکتور XIII یا IX در هر هفته انجام می شود تا جلوی خونریزی های خودبخودی و خونریزی مفاصل و عضلات گرفته شود. و برای سایر بیماران مبتلا به فرم های حد واسط و خفیف همیشه باید فاکتور های XIII یا IX در دسترس باشد تا در زمان وقوع جراحت و آسیب دیدگی مورد استفاده بیمار قرار گیرند.

مواردی که باید از آنها پیشگیری نمود: بدون در نظر گرفتن شدت بیماری و یا اینکه بیمار دارو مصرف می نماید یا خیر باید از موادری نظیر تزریق عضلانی هر گونه دارو، انجام فعالیت های فیزیکی با احتمال آسیب دیدگی بالا خصوصاً در ناحیه سر خود داری نمود. همچنین مصرف داروی آسپرین و یا سایر محصولات حاوی آسپرین در این بیماران ممنوع است.

مشاوره ژنتیک:

هر دو نوع بیماری هموفیلی A و B وابسته به جنس مغلوب هستند. احتمال ابتلای برادر های یک فرد مبتلا به بیماری به وضعیت ناقل بودن مادرش بستگی دارد. در حدود یک سوم موارد وقوع یک جهش جدید باعث بروز بیماری می شود و در این حالت خطری متوجه سایر افراد خانواده نیست ولی در دو سوم باقی مانده مادر فرد مبتلا ناقل ژن بیماری است و همواره خطر ابتلای 50% در هر بارداری برای فرزندان پسر وجود دارد. همچنین نیمی از دختران این گونه مادران نیز همانند خودش ناقل بیماری خواهند بود و آنها نیز می توانند بیماری را به فرزندان پسر خود منتقل نمایند. برای مشخص شدن دقیق وضعیت یک خانواده ابتدا فرد مبتلا مورد بررسی ژنتیکی قرار می گیرد و پس از شناسایی آسیب ژنتیکی مورد نظر در فرد مبتلا ابتدا مادر وی و سپس سایر افراد در معرض خطر مورد بررسی ژنتیکی قرار خواهند گرفت و به این ترتیب می توان وضعیت بیماری را در یک خانواده کنترل نمود. پس از شناسایی جهش می توان تشخیص پیش از تولد را نیز برای خانواده های مبتلا انجام داد تا از سلامت جنین اطمینان حاصل شود.

گردآورندگان:

دکتر علی آهنی

مجید گلشن فرد

رامین پناهی

 

آدرس ما

تهران ، خیابان شهید بهشتی (عباس آباد) بعد از پل مدرس 

نرسیده به چهارراه قائم مقام فراهانی

روبروی شرکت پست مرکزی ، شماره 388 ، ساختمان آبتین

ایمیل : این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

تلفن: 88738010 - 88732162

فکس: 88732416